ISS’te yayımlanan kısa bir söyleşi
Acil durum kurtarma planı nedir? Neden gereklidir?
Kısacası; işletme, fabrika, alışveriş merkezi, ev vb. yer fark etmeksizin acil durumda ne yapılacağı, kimin sorumlu olacağı, kimin müdahale edeceği, kime haber verileceği ve ekipmanın hazır olup olmadığı gibi konularda ayrıntılı yazılı bir belge hazırlanması; ayrıca gerekli kişilere eğitim verilmesi ve periyodik tatbikatlar yapılmasının tamamıdır.
Yüksekte çalışırken; olası kazalara ya da ani sağlık sorunları sırasında ortaya çıkabilecek acil durumlara hazırlıklı olmak için kurtarma planları hazır olmalıdır. Bu kurtarma planı tüm koşulları ve olasılıkları kapsayacak genişlikte olmalıdır. Hazır değilse; hazırlıksızlık nedeniyle kaos, düzensizlik, panik, kimin ne yapacağının ya da nereye haber verileceğinin bilinmemesi gibi ciddi sorunlar yaşanır ve gerekli müdahaleler yapılamaz. Ciddi maddi ve manevi kayıplarla karşılaşma olasılığı çok yükselir.
Çalışırken tüm önlemler alınsa bile bir kazanın gerçekleşme olasılığı yine de vardır. Hazırlıklı olmakla amaçlanan; bir kazada oluşabilecek zararı en aza indirmek ve kurtarmayı en güvenli, aynı zamanda en hızlı biçimde gerçekleştirmektir. Acil durum kurtarma planları bu nedenle hazırlanır.
Bu planlarla; yüksekte yürütülen işlerde meydana gelen kazalardan sonra kazazedenin kurtarılması için gereken koşulların belirlenmesi ve kurtarmanın mümkün olan en kısa sürede yapılabilmesi amaçlanır.
Bu planlar, düşme riski bulunan yerlerde ve yaralanma ya da ölüm riski taşıyan yüksekliklerde çalışan personel tarafından da kullanılır.
Kurtarma planı, yüksekte yürütülen tüm işlemler için uygulanabilir olmalı ve risk analizinin bir parçası olmalıdır.
Yüksekte acil kurtarma yöntemleri nelerdir ve hangi ekipman kullanılmalıdır?
Yüksekte çalışmaya başlamadan önce bir iş planı ve olası bir kaza için bir kurtarma planı hazır olmalıdır.
Amaç; kurtarılacak kazazedenin ve kurtarmayı yapacak personelin sağlık risklerini ve riskli davranışlarını en aza indirerek kurtarmanın güvenli ve profesyonel biçimde yürütülmesini sağlamaktır.
Yüksekte çalışırken kullanılan başlıca ekipmanlar şunlardır: merdivenler, sabit iskeleler, cephe temizlik ve bakım sistemleri (cephe asansörleri, iskeleler), seyyar iskeleler, personel yükseltme araçları (manlift, spider vb.) ve sepetli araçlar gibi makine ve ekipmanlar.
Çalışma yöntemi açısından üç farklı çalışma biçimi vardır;
1. Düşme sınırlandırma sistemleri (bir çalışma biçimi olarak),
2. Düşme durdurma sistemleri,
3. İple erişim sistemleri
Tüm bu ekipman ve çalışma yöntemleriyle yürütülen işlerde ortaya çıkabilecek beklenmedik durumlarda kullanılacak kurtarma teknikleri ve ekipmanları farklılık gösterir.
Genel olarak yüksekteki tüm kurtarmalar için 5 farklı kurtarma yöntemi vardır;
1. Personelin kendini kurtarması; kişi yalnızsa ve kendini kurtarabilecek durumdaysa
2. Personelin kurtarma ekipmanıyla kendini kurtarması; kişi bilinçliyse ve kurtarma ekipmanını kullanmayı biliyorsa
3. Kurtarıcının kazazedeyi kurtarma ekipmanıyla kurtarması; kişi bilinçsizse, kendini kurtaramıyorsa ya da kurtarma ekipmanını kullanmayı bilmiyorsa
4. Kazazedeye personel yükseltme aracıyla ulaşmak mümkünse, personel yükseltme aracıyla kurtarma; kişi bilinçli olsa bile kendini kurtaramıyorsa (itfaiye aracıyla kurtarma dahil)
5. Kullanılan çalışma yöntemi iple erişimse, iple erişim teknikleriyle kurtarma; (kişi bilinçli olsun ya da olmasın kendini kurtaramaz)
Yukarıda belirtildiği gibi, çalışma yöntemine, işin yapıldığı yere ve kullanılan ekipmana göre en uygun kurtarma yöntemi ve kurtarma ekipmanı tercih edilmelidir.
Kurtarma süresi çok kritikse, çalışmaya başlamadan önce kurtarma ekipmanının çalışma alanında bulunması yararlı olur.
Acil durum kurtarma personelinin nitelikleri ne olmalıdır?
Yüksekte kurtarma operasyonu ekip çalışması gerektirir. Her şeyden önce, kazaya müdahale edecek kişi ya da kişilerin de yüksekte güvenli çalışma eğitimi almış ve ilk yardım sertifikasına sahip olması gerekir. Bunun nedeni; kazazedeye ulaşmak için yükseğe çıkmak gerektiğinden, kişinin yüksekte güvenli çalışmayı bilmesi zorunluluğudur. Bazen kazazedenin bulunduğu yerde ilk yardım yapmak gerekebilir. Kurtarma eğitiminden önce bu temellerin yerleşmiş olması gerekir.
Eğitim; kurtarmanın yapılacağı yere ve çalışma yöntemine göre belirlenen kurtarma tekniğine tam olarak uygun biçimde verilmelidir.
Yukarıda belirtildiği gibi, yüksekteki tüm kurtarmalar için genel olarak 5 farklı kurtarma yöntemi vardır; kazazedenin ya da kurtarıcının nitelikleri ve eğitimi bu 5 farklı yönteme göre değişir.
Ayrıntılı özet aşağıdadır:
1. Personelin kendini kurtarması; kişi yalnızsa ve kendini kurtarabilecek durumdaysa;
Yüksekte güvenli çalışma eğitimi almış olmak yeterlidir.
2. Personelin kurtarma ekipmanıyla kendini kurtarması; kişi bilinçliyse ve kurtarma ekipmanını kullanmayı biliyorsa;
Yüksekte güvenli çalışma eğitimi almış olmak, kurtarma ekipmanını kullanmayı bilmek ve bu eğitimi almış olmak yeterlidir.
3. Kurtarıcının kazazedeyi kurtarma ekipmanıyla kurtarması; kişi bilinçsizse, kendini kurtaramıyorsa ya da kurtarma ekipmanını kullanmayı bilmiyorsa;
Kurtarıcının; yüksekte güvenli çalışma eğitimi almış olması, kurtarma ekipmanını kullanmayı bilmesi, bu eğitimi almış olması ve ilk yardım sertifikasına sahip olması yeterlidir.
4. Kazazedeye yükseltme aracıyla ulaşmak mümkünse, yükseltme aracıyla kurtarma; kişi bilinçsizse ya da kendini kurtaramıyorsa (itfaiye aracıyla kurtarma dahil);
Kurtarıcının; yüksekte güvenli çalışma eğitimi almış olması, personel yükseltme aracını kullanmayı bilmesi (sertifikasının bulunması) ve ilk yardım sertifikasına sahip olması yeterlidir.
5. Kullanılan çalışma yöntemi iple erişimse, iple erişim teknikleriyle kurtarma; kişi bilinçli olsa bile kendini kurtaramıyorsa. Kurtarıcının; yüksekte güvenli çalışma eğitimi almış olması, kazazedenin kurtarılmasının teknik düzeyine göre iple erişim teknisyenliğinde seviye 1, seviye 2 ya da seviye 3 sertifikasına (IRATA, SPRAT vb.) sahip olması ve ilk yardım sertifikası bulunması yeterlidir.
Acil durum planları ve eğitimler düzenli aralıklarla yenilenmeli midir?
İşyerlerinde acil durumlar hakkındaki yönetmelikte, tehlike sınıfına göre acil durum eylem planları için şöyle denmektedir: “Acil durum eylem planı; çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir yenilenir.” Ayrıca yılda en az bir kez tatbikat yapılması gerekmektedir.
Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin usul ve esasları hakkındaki yönetmeliğe göre eğitimler tehlike sınıfına göre yapılır: “Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde yılda en az bir defa. Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde iki yılda en az bir defa. Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise üç yılda en az bir defa eğitim verilir.”
Yönetmeliklerdeki bilgi açıktır. Ancak firmanın NACE koduna göre tehlike sınıfı ne olursa olsun, yüksekte çalışmanın ya da kurtarmanın çok tehlikeli bir konu olduğu ortadadır. Bu nedenle tatbikatların yılda en az bir kez, eğitimlerin ise her yıl tekrarlanması en gerçekçi ve doğru yaklaşım olur. Elbette bu durum kurumların konuya bakışına göre değişebilir. Eğitimler tekrarlanmaz ve tatbikatlar yapılmazsa, acil durum planları işlevini yerine getiremez.
Kurtarma operasyonlarında dikkat edilmesi gereken temel noktalar nelerdir?
Kurtarma gerektiren her durumda 112 aranmalıdır (ambulans numarası ülkeden ülkeye değişir), çünkü zaman kaybına tahammül edilemez.
Kurtarma alanında ek tehlikelere ve risklere yol açmamak için saha güvenliği sağlanmalıdır. İletişim hayati önem taşıdığından, mümkünse kurtarma ekibi birbiriyle telsizle haberleşmelidir.
Kurtarma ekibine durum bildirildiğinde, olabildiğince eksiksiz kurtarma ekipmanıyla kurtarma alanına gitmelidir. Bu nedenle alınan ilk bilgi son derece değerlidir. Bilgi net biçimde alınabilirse, sahaya doğru ve eksiksiz malzemeyle gitmek zaman kaybını ve gereksiz risk almayı önler.
Yukarıda açıklanan kurtarma yöntemine göre, olası bir kurtarma senaryosu için personel ve ekipman hazır ve kullanıma uygun olmalıdır.
Kazazede yönetiminde titiz olmak gerekir. Örneğin askı travması konusunda uygulamalı bilgi sahibi olmak şarttır. Ne yazık ki bu konu ilk yardım kurslarında anlatılmaz. Askıda kalma durumu varsa, askı travması meselesi hayati önem taşır.
Kurtarma yerine göre kılavuz halat kullanılabilir. Kılavuz halat kullanılması gerekiyorsa, tatbikatlarda da kılavuz tekniği uygulanmalıdır.
Kurtarma bilgisi yetersiz olan kişiler kurtarmaya kalkışmamalıdır. Hem kendini hem kazazedeyi riske atar ki bu elbette istenmeyen bir durumdur.
En doğru kurtarma yöntemi, en güvenli ve en hızlı olanıdır. Çalışmanın tamamı buna dayanmalıdır; her kurtarma tek bir teknikle yapılamayacağından, duruma göre özel bir değerlendirmeyle ilerlemek en doğrusudur.
Selcuk Demir
Avrasya Safety
